Gezondheidszorg in België: ministers tellen volstaat niet

Tellen volstaat niet

De Belgische complexiteit wordt vaak samengevat in één formule: “acht of negen ministers van Volksgezondheid”. Het aantal varieert naargelang de telwijze. Maar zelfs een onbetwist cijfer zou ons niet vertellen of het systeem goed werkt.

De echte vraag luidt: wat krijgt de burger aan het einde van de keten, tegen welke kost, binnen welke termijn en onder wiens verantwoordelijkheid?

Belgium Together vertrekt niet van een vooraf vastgelegde conclusie. We willen niet centraliseren uit principe, noch verder regionaliseren uit reflex. We willen eerst meten, vergelijken en begrijpen.

Het echte vraagstuk: de volledige keten meten

Instellingen tellen zegt iets over het organigram, niet over de prestaties. Twee organisaties kunnen verschillende opdrachten hebben en toch middelen delen. Omgekeerd kan één organisatie meerdere IT-systemen, goedkeuringsstromen of overlappende teams behouden.

Per dienstverlening moeten behoefte, verantwoordelijke organisatie, stappen, validaties, gevraagde gegevens, IT-systemen, doorlooptijd, administratieve kost en resultaat in kaart worden gebracht. Daarna vergelijken we kosten per begunstigde of transactie, automatisering, fouten, interfaces, herhaalde gegevensvragen, kwaliteit en veerkracht.

Een besparing is geen besparing wanneer de kost alleen wordt verschoven.

Complexiteit kan soms waarde hebben

Versnippering kan beslissingen vertragen en verantwoordelijkheden vertroebelen. Toch is institutionele veelheid niet automatisch verspilling. Nabijheid, specialisatie, experiment en lokale aanpassing kunnen de dienstverlening verbeteren. Doordachte redundantie kan voorkomen dat één storing of crisis het hele systeem verlamt.

Nuttige duplicatie ≠ nutteloze versnippering.

Voor elke overdracht of bundeling moeten daarom ook de waarde van de bestaande situatie, decentralisatie en bepaalde redundantie ernstig worden getest.

Brussel: samenbrengen zonder noodzakelijk te fuseren

Vivalis is de administratie van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie en voert beleid rond gezondheid en bijstand aan personen uit. Iriscare is een instelling van openbaar nut met eigen opdrachten in zorg, bijstand, handicap, ouderenbeleid en gezinsbijslagen.^1–2

Verschillende verantwoordelijkheden kunnen een gemeenschappelijke infrastructuur delen. De ICT-dienst van Iriscare voert projecten uit voor Iriscare én Vivalis. Vivacare.Brussels moet onder meer de indiening, behandeling en opvolging van erkenningsaanvragen vereenvoudigen.^3–4

Brussel toont zo een tussenweg: verantwoordelijkheden verduidelijken, procedures standaardiseren en functies delen zonder een fusie vooraf noodzakelijk te verklaren.

Vlaanderen: een reële fusie sinds 2023

Op 1 juni 2023 werden het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin en het Agentschap Zorg en Gezondheid geïntegreerd in het Departement Zorg; het personeel van het agentschap werd overgedragen.^5–6

Dat is een concrete Belgische praktijktest. Daalden de administratieve kosten? Verdwenen systemen of validaties? Werden doorlooptijd en dienstverlening beter? Welke overgangs- en parallelle kosten waren nodig?

In 2025 paste de Vlaamse Regering de beleids- en begrotingsstructuur van het domein nog aan, omdat die volgens haar de reële organisatie onvoldoende weerspiegelde.⁷ Dat bewijst noch het falen, noch het succes van de fusie.

Een fusie op een organigram is nog geen besparing.

Eén administratie minder betekent niet noodzakelijk één kost minder

Een deel van de uitvoering van de Vlaamse Sociale Bescherming verloopt via zes zorgkassen: vijf mutualistische zorgkassen en de openbare Vlaamse Zorgkas. Zij verzorgen onder meer aansluiting, informatie, onderzoek van aanvragen, dossieropvolging, beslissing en betaling.^8–9

Dat kan nabijheid en uitvoeringscapaciteit bieden, maar brengt ook kosten en interfaces mee. Minder centrale administratie betekent dus niet automatisch een lagere totale kost. We moeten volledige ketens vergelijken.

Wat Belgium Together wil meten

SAN-01 onderzoekt concrete trajecten: behoefte van de burger, verantwoordelijkheid, stappen, validaties, gegevens, IT, doorlooptijden, administratieve kosten en resultaten. We vergelijken kosten per begunstigde of transactie, automatisering, fouten, interfaces, opnieuw gevraagde gegevens, kwaliteit en veerkracht.

Ook de besluitvorming telt: aantal stappen, tijd tussen signaal en beslissing, tijd tot uitvoering, coherentie van communicatie en beschikbaarheid van gegevens. De “kost van versnipperde besluitvorming” is voorlopig een te meten hypothese, geen bewezen feit.

Wat we nog niet beweren te weten

We publiceren nog geen besparingsbedrag. De beschikbare gegevens zijn onvoldoende genormaliseerd om vergelijkbare perimeters af te bakenen, dubbeltellingen te vermijden en alle gedelegeerde of verschoven kosten mee te nemen.

We beweren evenmin dat fusie beter is dan samenwerking, of dat decentralisatie vanzelf efficiënter is. Overgang, dubbele werking, IT-integratie en controle horen in de rekening vóór er sprake is van een nettobesparing.

Ons principe: de juiste bevoegdheid op het juiste niveau

Lokaal wanneer nabijheid waarde toevoegt. België wanneer eenheid efficiëntie brengt. Europa wanneer schaal werkelijk slagkracht oplevert.

Een goede gezondheidsorganisatie combineert kwaliteit, toegankelijkheid, snelheid, veerkracht, democratische verantwoordelijkheid en aanpassingsvermogen, en beperkt tegelijk kosten en complexiteit die geen waarde toevoegen.

Dit principe kiest niet vooraf een institutionele winnaar. Het verplicht ons te meten vóór we voorstellen.

Conclusie

Het aantal ministers kan een debat openen, maar niet afsluiten. Brussel toont dat afzonderlijke instellingen middelen kunnen delen. Vlaanderen laat toe een echte fusie te observeren. De zorgkassen herinneren eraan dat uitvoering en kosten ook buiten de centrale administratie liggen.

SAN-01 zal daarom ketens beschrijven, resultaten meten, alle kosten opnemen en behouden wat aantoonbaar waarde toevoegt. Het voorstel volgt na de feiten en de redenering.