Klimaat in België: hoeveel tijd hebben we nodig om samen te beslissen?

Waarom is coördinatie nodig?

Het Belgische klimaatbeleid is verdeeld over de federale overheid, het Vlaamse Gewest, het Waalse Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Daarom werd via een samenwerkingsakkoord de Nationale Klimaatcommissie opgericht. Ze coördineert het klimaatbeleid, volgt het Nationaal Klimaatplan op en helpt de Europese en internationale rapporteringsverplichtingen na te komen.

De vier entiteiten duiden elk vier effectieve leden en vier plaatsvervangers aan, eventueel bijgestaan door experts. Ook het permanent secretariaat bestaat uit ambtenaren van de vier betrokken administraties.

Die coördinatie is op zich geen verspilling. In een federale staat kan ze territoriale autonomie verzoenen met gemeenschappelijke verbintenissen.

Hoeveel coördinatie is nodig, wanneer en met welke verantwoordelijkheden?

Een concreet voorbeeld: emissiegegevens

België moet één nationale inventaris van broeikasgasemissies indienen. Die wordt opgebouwd uit drie regionale inventarissen van de Waalse AwAC, de Vlaamse VMM en Leefmilieu Brussel, en vervolgens geconsolideerd.

Dat kan volkomen rationeel zijn: gegevens ontstaan dicht bij het terrein. Maar methodes, compatibiliteit, consolidatie en overdracht moeten als één systeem werken zodra een Belgisch resultaat nodig is.

Welk deel wint bij nabijheid en welk deel bij een gemeenschappelijke aanpak?

Het NEKP toont de grenzen van het systeem

De lidstaten moesten hun definitieve geactualiseerde plan indienen tegen 30 juni 2024. België diende het definitieve plan pas in op 7 oktober 2025. De Europese Commissie stelt vast dat dit meer dan dertien maanden na de deadline gebeurde.

Daaruit volgt niet dat één instelling verantwoordelijk is. Het toont wel dat een nationale verplichting lang vooraf bekend kan zijn zonder dat een Belgische beslissing tijdig klaar is.

Belgium Together stelt een eenvoudige indicator voor: Decision Lead Time.

• Hoe lang duurt elke stap?
• Waar ontstaan vertraging en terugkoppeling?
• Wie is verantwoordelijk wanneer een deadline wordt gemist?

Niet alles hoeft federaal te worden

Een hervorming mag niet vertrekken van het idee dat alle beslissingen op hetzelfde niveau thuishoren. Territoriale uitvoering, vergunningen, natuur, lokale biodiversiteit, bodems en delen van het waterbeleid winnen duidelijk bij nabijheid.

Een Belgische positie in de EU, gemeenschappelijke internationale verplichtingen, compatibele standaarden, nationale gegevensconsolidatie en dossiers waarvoor Europa één Belgisch aanspreekpunt verwacht, vereisen een gezamenlijke aanpak.

Op welk niveau levert deze functie de meeste waarde met de minste onnodige complexiteit?

Een piste: coördinatie en uitvoering scheiden

Wanneer een verplichting uitdrukkelijk één Belgische beslissing vraagt, kan men vooraf een verantwoordelijke coördinator aanduiden, gemeenschappelijke gegevens en standaarden gebruiken, een arbitragekalender vastleggen, regelen wat bij onenigheid gebeurt, termijnen en verantwoordelijkheden publiceren en daarna elke entiteit haar eigen maatregelen laten uitvoeren.

Zo blijft subsidiariteit behouden zonder voor elke deadline opnieuw het Belgische beslissingsmechanisme te moeten opbouwen.

Er bestaat al een model

Voor het Europese Sociaal Klimaatfonds kozen de Belgische overheden voor één federale bevoegde autoriteit als aanspreekpunt voor de Europese Commissie, terwijl de entiteiten verantwoordelijk blijven voor hun eigen maatregelen en uitvoering.

Gemeenschappelijke coördinatie betekent niet noodzakelijk gecentraliseerde uitvoering.

Wat we nog niet weten

We kennen vandaag niet de precieze financiële kost van de coördinatie, het exacte aandeel van de institutionele architectuur in de NEKP-vertraging of een mogelijke besparing door een andere organisatie.

Daarvoor zijn meer gegevens nodig. Wel staat vast dat de bevoegdheden verdeeld zijn, nationale coördinatie geïnstitutionaliseerd is, het NEKP meer dan dertien maanden te laat kwam en de nationale inventaris drie regionale systemen consolideert.

De juiste bevoegdheid op het juiste niveau

Analysekader — geen definitieve institutionele conclusie.

Een Belgische beslissing wanneer die nodig is. Territoriale uitvoering wanneer die waarde toevoegt.

Ons principe

Lokaal wanneer nabijheid waarde toevoegt. België wanneer eenheid meer efficiëntie brengt. Europa wanneer schaal werkelijk slagkracht oplevert.

Belgium Together vertrekt van resultaten, niet van een vooraf gekozen institutionele structuur.

Eén bevoegdheid = één duidelijke verantwoordelijkheid.

Wanneer een beslissing Belgisch moet zijn, moet België kunnen beslissen.