A. Intern personeel
Adviseurs, opleiders, administratie, support, management, juridisch, financiën, HR, aankoop, IT en communicatie. Eerstelijnswaarde is niet automatisch een besparing.
ANALYSE IN UITWERKING — GEDETAILLEERDE BEREKENING VOLGT
Update V1.1 — september 2026
Kader “kosten + burgerwaarde” en methode voor financiële validatie.
Werk: hoeveel kost de complexiteit van het systeem ons?
Een analyse van Belgium Together over de organisatie van de publieke arbeidsbemiddeling
De Belgische arbeidsmarkt overschrijdt elke dag de gewestgrenzen. Werknemers en ondernemingen bewegen tussen Brussel, Vlaanderen, Wallonië en de Duitstalige Gemeenschap. Toch blijft de organisatie verdeeld over VDAB, Forem, Actiris en Arbeitsamt, opleidingsorganisaties en federaal de RVA. De vraag is niet om alles te centraliseren.
Welke functies leveren echt meerwaarde wanneer ze gescheiden blijven, en welke kunnen één keer, beter en goedkoper worden uitgevoerd?
01
Wat al wordt gedeeld
VDABForemActirisArbeitsamtOpleidingONEM
« Als we al gezamenlijke standaarden, API’s en gegevensstromen bouwen, wat kost het dan om rond die gedeelde functies meerdere infrastructuren te behouden? »
02
Het systeem blijft complex
De FOD Werkgelegenheid verduidelijkt dat de gewesten de belangrijkste hefbomen van het arbeidsmarktbeleid beheren, terwijl arbeidsrecht, sociale zekerheid, sociaal overleg en loonbeleid federaal blijven. Voor bepaalde regionale activeringsmaatregelen kan de RVA de uitvoering blijven verzorgen. De OESO noemt het Brusselse landschap uniek en zeer complex.03
Waar zit de kost van die complexiteit?
B. Externe aankopen
Software, licenties, onderhoud, consultancy, IT-integratie, telecom, schoonmaak, veiligheid, juridische diensten, audit, werving, opleiding, communicatie, vastgoed, studies en uitbesteding. Zie de transparantie van Actiris.
C. Parallelle systemen
Portalen, CRM, matching, datawarehouses, applicaties, licenties, rapportering, werkgeversinstrumenten en cyberveiligheid. VDAB meldt meer dan 25 AI-toepassingen sinds 2018.
D. Coördinatie
Interfaces, API’s, afspraken, synchronisatie, werkgroepen, rapportering en gegevensstromen.
E. Kost voor de gebruiker
Meerdere portalen en procedures, herhaalde gegevens, verschillende werkwijzen en tijdverlies hebben economische waarde, ook als ze niet in de begroting staan.
« Personeelsbesparing is pas een besparing als ze niet terugkeert als consultancy, outsourcing of extern contract. »
04
De betrokken bedragen zijn aanzienlijk
Forem rapporteert 513,9 miljoen euro werkingsuitgaven in 2023; dit is géén potentiële besparing. Het beheersbudget 2024 van de RVA bedraagt 295,185 miljoen euro: personeel 220,513; werking 66,635; investeringen 7,470 en diverse uitgaven 0,566 miljoen euro. Bruxelles Formation rapporteert 90,716 miljoen euro gerealiseerde uitgaven in 2024, waarvan 53,670 miljoen loonmassa en 15,965 miljoen goederen en diensten.« Nuttige prestaties scheiden van de kost om ze te beheren en te produceren. »
05
Overheidsopdrachten kunnen onzichtbare dubbels tonen
Organisaties kunnen afzonderlijk software, licenties, onderhoud, werving, interne opleiding, schoonmaak, materiaal, juridische diensten, vertaling en telecom kopen. Ook correct onderhandelde opdrachten kunnen bestek, juridische analyse, procedure, beoordeling, contractbeheer en vernieuwing dupliceren.Mogelijke besparing = aankoopprijs + beheer van de opdracht + behoeften die verdwijnen na vereenvoudiging
- Is de behoefte nog nodig?
- Wordt dit elders in de overheid gekocht?
- Kan ze worden gestandaardiseerd?
- Kan ze gezamenlijk worden aangekocht?
- Kan vereenvoudiging de behoefte wegnemen?
06
Wat we willen behouden
Tekorten, werkloosheid, economische structuur, talen en lokale realiteit verschillen. Menselijke begeleiding, bedrijfsrelaties, opleiding, lokale marktkennis, specifieke doelgroepen en lokale partnerschappen blijven dichtbij.« Verschillend beleid vereist niet automatisch volledig verschillende formulieren, software, licenties, databanken, ondersteunende functies en overheidsopdrachten. »
07
Drie scenario’s vergelijken
Gemeenschappelijke gebruikerservaring
Gescheiden instellingen, één toegang, geharmoniseerde formulieren, herbruikbaar dossier, nationaal zoeken en interoperabiliteit.
Gedeeld platform en diensten
IT/data, cyberveiligheid, aankopen, licenties, opdrachten, delen van HR, financiën, juridisch en rapportering.
Gerichte organisatorische integratie
Alleen als A en B niet het grootste deel van de winst opleveren.
« Fusie is niet het doel, maar een hypothese die we testen. »
08
Waarom de hervorming kan mislukken
Institutioneel risico
Gewestbevoegdheden; sommige integraties kunnen belangrijke institutionele akkoorden of wetswijzigingen vereisen.
HR-risico
Verschillende statuten en tijdelijke dubbele werking.
IT-risico
Migratie, continuïteit, gegevenskwaliteit en cyberveiligheid.
Contractrisico
Lopende contracten en leveranciersafhankelijkheid.
Concentratierisico
Minder concurrentie of één kritiek storingspunt.
09
Stap voor stap, met stopmogelijkheid
Meten
Gate 1: « Is de complexiteitskost groot genoeg? »
Gebruikerservaring vereenvoudigen
Gate 2: « Is de dienstverlening verbeterd? »
Echt gemeenschappelijke functies delen
Gate 3: « Dekt de nettobesparing investering en transitie? »
Institutionele architectuur onderzoeken
Gate 4: « Levert integratie nog duidelijke extra winst? »
Zo niet: niet verder fuseren.
10
Vereenvoudigen vóór AI
Standaardiseren → Vereenvoudigen → Delen → Automatiseren → Meten
VDAB gebruikt al meer dan 25 AI-toepassingen, onder meer voor rangschikking, cv-extractie, matching, vertaling, dossierondersteuning en administratie.11
Geen automatische administratieve vervanging
- Is de taak nog nodig?
- Kan ze verdwijnen?
- Vereenvoudigd worden?
- Bestaat ze elders?
- Gedeeld worden?
- Geautomatiseerd of ondersteund worden?
- Zo nodig: moeten we aanwerven?
Niet blind toepassen op eerstelijnsfuncties.
V1.1
Een leanere overheid, niet gewoon een goedkopere
Belgium Together streeft tegelijk naar twee doelen: de kosten van de overheid duurzaam verlagen en de kwaliteit van de dienstverlening behouden of verbeteren.
Een besparing is niet geslaagd als de kost alleen verschuift naar een leverancier, een ander bestuursniveau of de burger. Elke hervorming wordt langs twee assen beoordeeld: budgettaire impact — wat kost of bespaart de maatregel? — en impact op de dienstverlening — wordt die beter, neutraal of slechter?
“Ons doel is de beste verhouding tussen publieke kost en geleverde waarde.”
Deze discipline moet de institutionele kosten verlagen om de middelen voor nuttige overheidsdiensten te vrijwaren.
De kosten van de overheid verlagen om haar diensten te behouden.
| Budgettaire impact | Burgerwaarde | Beoordeling |
|---|---|---|
| Verbetering | Verbetering | Prioriteit |
| Verbetering | Neutraal | Zeer gunstig |
| Beperkte kost | Sterke verbetering | Te overwegen |
| Verbetering | Sterke verslechtering | Afwijzen, tenzij noodzakelijk |
| Meerkost | Geen duidelijke winst | Afwijzen |
Deze matrix is een beslissingskader, geen wetenschappelijke formule.
12
Hoe we de hervorming berekenen
| Element | Berekening |
|---|---|
| Huidige kost | Wat geven we vandaag uit? |
| Actie | Wat veranderen we? |
| Investering | Wat kost de transitie? |
| Doelkost | Wat kost de nieuwe organisatie? |
| Brutobesparing | Verschil vóór transitie |
| Nettobesparing | Na transitie |
| Datum | Wanneer ontstaat ze? |
| Dienstimpact | Verbetering / neutraal / verslechtering |
« Elke aangekondigde euro moet aan een identificeerbare actie gekoppeld zijn. »
Hoe we schijnbesparingen vermijden
Elke besparing wordt aan een identificeerbare actie gekoppeld en slechts één keer geteld. We onderscheiden intern personeel, externe aankopen, IT en licenties, vastgoed en facilities, investeringen, coördinatie en transformatiekosten.
Minder personeel is geen besparing als dezelfde kost terugkeert als consultancy of outsourcing. Een geschrapte licentie uit IT-consolidatie wordt niet opnieuw als aankoopbesparing geteld. Voor een globale raming moet een substantieel deel van het scenario gedocumenteerd zijn met identificeerbare kosten, contracten, systemen of processen.
“Eén euro = één identificeerbare besparing = één telling.”
13
Nog geen globaal cijfer
Het financiële bereik is aanzienlijk, maar Belgium Together publiceert nog geen globaal bedrag voor EMP-01. We onderzoeken interne uitgaven, opdrachten, outsourcing, contracten, licenties, IT, vastgoed, ondersteuning, coördinatie en transitie. De eerste jaren kunnen negatief zijn. Later tonen we jaarlijkse investeringen, bruto- en nettobesparingen, break-even, cumul op 5 en 10 jaar en schuldimpact.14
De burgerwaarde moet tegelijk stijgen
A. Burger / werkzoekende
- Tijd voor inschrijving
- Aantal formulieren
- Te onderhouden dossiers of profielen
- Hoe vaak dezelfde gegevens worden meegedeeld
- Termijn tot eerste begeleiding
- Toegang tot nationale vacatures
- Tevredenheid
- Terugkeer naar werk
B. Werkgever
- Aantal vereiste accounts
- Invoer van dezelfde vacature
- Administratieve publicatietijd
- Toegang tot kandidaten
- Aanwervingstermijn
- Werkgeverstevredenheid
C. Publieke medewerker
- Tijd voor administratie
- Tijd voor begeleiding
- Aantal gebruikte systemen
- Dubbele invoer
- Kwaliteit en beschikbaarheid van nuttige gegevens
Een besparing wordt pas gevalideerd wanneer haar impact op deze indicatoren is gemeten.
“Belgium Together wil niet gewoon een kleinere overheid. We willen meer waarde met minder complexiteit.”
15
Onze huidige aanbeveling
Nog geen institutionele fusie, wel een onafhankelijke audit van totale kost en complexiteit, met regionale diensten, RVA, interne uitgaven, aankopen, contracten, IT, data, vastgoed, ondersteuning en kwaliteit. Vergelijk A — gemeenschappelijke ervaring, B — gedeeld platform en diensten, C — gerichte integratie volgens kost, eenvoud, kwaliteit, nabijheid, verantwoordelijkheid en haalbaarheid.De institutionele kosten verlagen om nuttige diensten te behouden.
Een geslaagde hervorming verbetert de overheidsfinanciën zonder de burger te laten betalen met meer complexiteit, langere wachttijden of slechtere dienstverlening.
Dat is onze visie op een lean overheid: minder verspilling, meer waarde.
« De juiste bevoegdheid op het juiste niveau. Eén keer wanneer één keer volstaat. »
Belangrijkste bronnen
- Synerjob — Rapport annuel 2024
- Synerjob
- SPF Emploi — Mesures d’emploi
- SPF Emploi — Mesures régionales d’activation
- OECD — Unleashing Talent in Brussels, Belgium
- Forem — Rapport d’activité
- Actiris — Transparence / marchés publics
- ONEM — Rapport annuel 2024
- Bruxelles Formation — Rapport annuel 2024
- VDAB — Rapport annuel 2024